Wat gebeurt er als bewoners zelf het stuur pakken in de energietransitie?

27 augustus 2026

Wat gebeurt er als bewoners zelf het stuur pakken in de energietransitie?

Praktijkvoorbeelden uit Alkmaar en Uitgeest

Hoe krijg je een hele buurt mee in de overstap naar aardgasvrij wonen? Vorige week zag Tweede Kamerlid Hanneke Steen (CDA) tijdens een werkbezoek aan Daalmeer (gemeente Alkmaar) en Uitgeest een antwoord dat verrassend simpel klinkt: het begint met verbinding in de buurt.

Hanneke Steen werd hartelijk ontvangen door de buurtteams van Daalmeer en Uitgeest, de betrokken ambtenaren en Annie van de Pas (de Natuur- en Milieufederaties) en Roel Woudstra (Buurkracht) namens de Participatiecoalitie. Samen gingen ze in gesprek over de verduurzaming van hun wijk. Wat opviel: tijdens de gesprekken werd amper over techniek of een systeemkeuze gesproken. Het ging vooral over vertrouwen, eigenaarschap en de vraag wie bewoners eigenlijk mee weet te krijgen.

Buren vertrouwen buren

In Daalmeer vertelde een deel van het buurtteam bevlogen over hun aanpak. De aanwezigen hebben allemaal een andere achtergrond en een eigen rol binnen het team, maar ze delen dezelfde drijfveer: ze willen iets betekenen voor hun wijk. Acht enthousiaste vrijwilligers gingen dan ook zelf langs de deuren om op te halen wat hun buren belangrijk vinden. Dat leverde ook nog eens prachtige inzichten op over waar hun buurtgenoten mee aan de slag willen.

In Uitgeest vond de ontmoeting met twee buurtteams plaats in een koffiecorner midden op het station, gerund door buurtvrijwilligers. Hier viel een uitspraak die de kern raakt: “De energietransitie gaat tegenwoordig veel over geld. Maar eigenlijk moet het gaan over dat je iets samen doet.” Veel bewoners zijn onzeker over hoe ze hun woning kunnen verduurzamen en door wie. De buurtteams in Uitgeest merkten dat ze, bijvoorbeeld met het voorbereiden van collectieve inkoopacties, hun buurtgenoten hierbij kunnen helpen.

Eigenaarschap verbindt bewoners

Wat de dag in Daalmeer en Uitgeest vooral laat zien, is dat eigenaarschap ontstaat doordat mensen elkaar zelf opzoeken. In beide gesprekken kwam naar voren dat bewoners om allerlei redenen mee willen doen, maar vooral omdat ze zich willen verbinden met hun buurt. Zodra dat gebeurt, verandert een buurt van ‘een gebied waar iets moet gebeuren’ in ‘onze straat, waar we samen iets van maken’. En dan krijgen bewoners heel wat voor elkaar. Niet omdat het moet, maar omdat ze zich er eigenaar van voelen.

Hanneke: “Wat ik in Alkmaar en Uitgeest heb gezien is precies hoe ‘beweging en initiatief van onderop’ is bedoeld. Wat ik hier zo mooi aan vind is dat het gaat over zó veel meer dan alleen verduurzaming. Dit gaat om hoe mensen en hun buren zelf de schouders zetten onder hun leefomgeving, maar ook hoe zij omzien naar elkaar.”

Van vóór bewoners naar mét bewoners

Beide gemeenten geven bewoners en energiecoöperaties bewust de ruimte. En dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Roel: “Ze moeten echt op hun handen gaan zitten. Van oorsprong is de gemeentelijke organisatie immers gewend om vóór bewoners te denken in plaats van mét hen.” Zoals aangegeven zijn ook bewoners vaak onzeker over wat ze nu moeten doen. Dan kan een maatschappelijke organisatie helpen om boven tafel te krijgen waar bewoners in eerste instantie behoefte aan hebben en zo de verbinding te leggen. Een rol die de Participatiecoalitie met haar complementaire partners goed kan vervullen. In Uitgeest zorgde cofinanciering vanuit het Rijk ervoor dat het initiatief daadwerkelijk van de grond kon komen.

Annie blikt terug: “Het was mooi om te zien hoe er in dit gesprek met oprechte interesse is geluisterd naar de ervaring van bewoners. Indrukwekkend is elk werkbezoek weer hoe inventief en succesvol bewonersinitiatieven zijn. Zij zijn ons sociale ecosysteem en weten als geen ander wat wel en niet werkt.” Roel vult aan: “We zijn blij dat we aan de hand van de voorbeelden in Alkmaar en Uitgeest kunnen laten zien wat er in de praktijk gebeurt als gemeenten hun bewoners serieus nemen en echt met hen samenwerken.”